Saturday, March 31, 2012

8. The Second Journey

from "Prince Siddhartha:
The Story of Buddha"
by Jonathan Landaw
Aгь Сиддхарта буюу
Буддагийн цадиг
Орчуулсан Б. Дамдин
English-Mongolian side-by-side PDF & English MP3

8. The Second Journey

The King heard about his son's unhappy mood and wondered what could have gone wrong. "He needs more variety," the King thought. "I'll plan another trip for him, but this time to an even more beautiful part of the city."

And so Channa prepared Kantaka again, and again they rode out into Kapilavastu. The streets were decorated as before, and the people were again happy to see their Prince. But this time, seen only by Siddhartha and his charioteer, a vision of a sick person appeared in the crowd of laughing people.

8. Хоёр дахь аялал

Хүүгийнхээ сэтгэл тавгүйг сонсоод Хаан юу болчихов хэмээн сэтгэл зовнино. “Өөр элдэв юм үзмээр байгаа юм болов уу. Дахин нэг явуулж үзье. Чингэхдээ хотын аль сайхныг үзүүлээд алдъя” гэсэн бодол хаанд төрөв. Ийнхүү Чанна хөтөч Кантака хөлгийг дахин засаж чимээд Капилавасту нийслэлээрээ зорчихоор мордов. Хотын гудамжийг түрүүчийн адил гоёж чимэглэн, хотынхон агийн бараа сүүдрийг харна гэхээс хөөр баяраар дүүрэн. Энэ удаад инээн баяссан олны дунд Сиддхарта, хөтөч хоёр нэг өвчтэй хүн олж харжээ.

"Look Channa," the Prince called out. "Who is that man who coughs so violently, who shakes his body and cries so pitifully?"

"That is a sick person, O Prince."

"Why is he 'sick'?" he asked.

"People become sick for many reasons, Sire. Perhaps he ate some bad food or let himself become too cold. Now his body is out of balance and he feels feverish."

"Do even happy people like those in the crowd ever become sick?"

“Чанна аа, үүнийг хараач гэм. Тэр айхавтар ханиаж хамаг бие нь дагжин чичирч, орь дуу тавьж буй юун хүн бэ?” гэж агийг асуухад, “Аа, энэ өвчтэй хүн байна, Эзэн дээдэс ээ.” “Яагаад өвчилсөн хэрэг вэ?” “Өвчлөхөд олон шалтгаан байдаг. Муу хоол идсэн ч юм уу, эсвэл их даарсан байж магад. Энэ хүний бие нь эвгүйрхэж, халуурч байгаа юм байна” хэмээхэд, агь асууруун: “Энд чуулж баяр хөөрөөр бялхсан хүмүүс хэзээ нэгэн цагт бас л өвчинд нэрвэгдэх үү?” хэмээв. “Тэгэлгүй яахав. Өнөөдөр эрүүл саруул явж байгаа хүн маргааш өвчин тусч болно шүү дээ! Хэн ч хэзээ ч өвчилж болно. Өвчин хэлж ирдэггүй хийсч ирдэг юм” хэмээн хариу өчив.

"Oh, yes," answered the charioteer. "A person might be healthy one day and sick the next. No one is safe from illness."

For the second time the Prince was deeply shocked. "I cannot understand," he said, "how people can be so carefree and happy knowing that sickness might strike them at any time. Please, turn back the chariot. I have seen more than enough for one day."

When he returned to the palace, the Prince was even more unhappy than before. Nothing anyone did could make him smile, and he did not want to speak to anyone. When the King found out about his son's unhappiness he became very worried and confused. "I have tried everything to make my son happy, but lately his heart is filled with gloom. I must ask my ministers what I can do to brighten my son's spirits."

Хоёрдахь удаа хотоор явахдаа агь машид цочирдов. “Хэзээ нэгэн цагт өвчинд нэрвэгдэнэ гэдгээ мэдсэн хэрнээ хүн ингэж санаа амар баясан явахын учрыг би ер олохгүй юм. За, одоо буцъя. өнөөдөртөө хангалттай их юм үзлээ” гэж агь өгүүлжээ. Ордондоо буцаж ирээд түүний сэтгэл улам гутарч юунд ч мишээж баясахгүй, хэнтэй ч ярьж хөөрөхгүй суужээ. Хүүгийнхээ сэтгэлийн шаналлыг мэдээд Хаан санаа зовнин гайхашрав. “Хүүгийн сэтгэлийн таашаалыг гүйцэлдүүлэх гэж би чадах бүхнээ хийх юм. Тийн атал сүүлийн үед уйтгар гунигт автах ажээ. Шадар сайд нартай яавал хүүгийн сэтгэлийг сэргээхийг зөвлөлдөх нь дээр” гэсэн бодол хаанд төржээ.

They suggested that the next time the Prince wanted to leave the palace grounds, he should not go alone. Rather, he should be accompanied by singers, dancers and nobles from the court. And they should plan to visit a specially prepared garden where the Prince could be amused and distracted by all sorts of entertainments.

Дараагийн удаад ордноос гарч явахад нь ганцааранг явуулж болохгүй, олон дуучин, бүжигчин, ордны дээдэс нараар бараа болгуулан морилуулах нь зүйд нийцнэ хэмээн айлджээ. Агийн сэтгэлийг татаж, гайхшралыг төрүүлэх зугаа цэнгээний зүйлс төгс бүрдсэн үзэсгэлэнт цэцэрлэгт хүрээлэнг тусгайлан цогцлон байгуулахаар тогтжээ.

And so, when Prince Siddhartha again requested to visit the city beyond the garden walls, many arrangements were made to make the journey as enjoyable as possible. The city was beautiful even more than before. All unpleasant sights were removed and a special park was prepared with all manner of delights.

Чингээд агийг хотоор зугаацуулах санаа төрөх тэр үед аль болохуйц аятай тохитой аяны бүх нөхцлийг бүрдүүлэхээр урьдчилан төлөвлөжээ. Хотыг урьд урьдахаас улам сайхан чимэглэж, хараанд өртөж болохуйц аливаа муу муухайг зайлуулж, таашаалд бүрнээ нийцэхүйц тустай цэцэрлэгт хүрээлэнг цогцлон бүтээв.

English-Mongolian side-by-side PDF & English MP3

posted with permission by the author, Johnathan Landaw

Next Chapter: 9. The Final Shock
Click here for other chapters

Saturday, March 24, 2012

7. An Unexpected Sight

from "Prince Siddhartha:
The Story of Buddha"
by Jonathan Landaw
Aгь Сиддхарта буюу
Буддагийн цадиг
Орчуулсан Б. Дамдин
English-Mongolian side-by-side PDF & English MP3

7. An Unexpected Sight

The King still wanted to be certain that his son would not see anything on his trip that might disturb his mind. This might make him want to leave the kingdom and follow the holy life. So the day before the Prince was about to travel to the city, the King sent his servants and soldiers out with the message: "By order of the King! Tomorrow the royal Prince Siddhartha will visit the capital city of Kapilavastu. Decorate your houses and streets and let everything be colorful in his honor. Let those who are sick or old or in any way unhealthy say indoors tomorrow. Nothing should be seen in the city that is not young and fair and beautiful." And then, very gently, the soldiers took all the street beggars and brought them to a part of the city where the Prince would not visit.

7. Үзээгүй юм

Аяны замд хүүгийн сэтгэлд сэв суулгах муу муухай юм байлгахгүйг Хаан хичээсээр. Эс чингэвээс улс орноосоо гарч хэрэн хэсэж аглагч болох сэтгэл төрүүлэх юун магад. Хан хүүг хотоор явахын урьд өдөр, Хаан зарц цэрэг нарыг зарлиг бариулан илгээж “Хааны зарлигийг сонсогтун! Маргааш эрхэм дээдэс Хан хүү Сиддхарта Капилавасту хотоор зочилж морилно. Хан хүүг хүндэтгэн орон гэр, гудамж ер нь бүгдийг чимж өнгөлөн жавхаатай болгогтун! Энэ өдөр өвчтөн хийгээд өндөр настан, өнгө зүс, бие бялдар дорой хүмүүс гадаа гаралгүй гэртээ саатан суугтун! Муу юм нүдэнд бүү өртүүлэгтүн!” хэмээн зарлиглав. Чингээд цэргүүд ая эвийг нь олж байгаад гудамжны гуйлгачдыг хан хүүгийн морилон саатахгүй газар аваачив.

When morning came, the charioteer Channa groom the Prince's favorite horse, Kantaka, and drove out through the palace gates with his royal passenger.

Өглөөгүүр хөтөч Чанна Хан хүүгийн хайртай хөлөг Кантакаг гоёж янзлан эрхэм дээдсийн хамт ордны их хаалгаар гарч одлоо.

It was the first time the Prince had seen Kapilavastu since he was a small child, and it was the first time that most of the citizens of the city had ever seen their Prince. Everyone was excited and lined the newly decorated streets to catch a glimpse of the handsome young man as he rode by. "How tall and good-looking he is!" they said to one another. "How bright his eyes and noble his brow! We are indeed fortunate that someday he will be our king."

Энэ бол Хан хүү балчир ахуйгаас хойш анх удаа Капилавасту хотыг үзэж байгаа бөгөөд хотынхон ихэнх нь бас эхний удаа хан хүүгийн барааг харав. Хүн бүр сэтгэл баясан хөөрч, үзэсгэлэнт сайхан агийн явж өнгөрөх шинэхэн чимж зассан гудамжаар эгнэн жагссан байлаа. “Яасан нуруулаг, царайлаг төрсөн сайхан хүн бэ. Манай агь ноён ч нүүрэндээ галтай, нүдэндээ цогтой байна даа. Нэгэн цагт манай эзэн хаан болох хүн шүү дээ” хэмээн өөр хоорондоо хүүрнэлдэнэ.

And the Prince, too, was delighted. The city was sparkling and clean and everywhere he saw people laughing and cheering and even dancing. The streets where he rode were covered with the flower petals the citizens joyously threw their beloved Prince. "The song was true," he remembered happily. "This is indeed a golden, beautiful and wondrous city!"

Хан хүүгийн сэтгэл бас л таатай, хот гял цал, хаа ч явсан харагдах хүн бүр мишээл баяслаар дүүрэн зарим нь бүр бүжиж наадна. Хотынхны өргөсөн эрхин хэлхээ цэцгийн дэлбээ унаж Хан хүүгийн заларсан гудамжийг нэлд нь хучсан билээ. “Зарцын дуулсан дуунд аргагүй л үнэнийг өгүүлсэн байна. Чухамдаа хот маань гайхалтай үзэсгэлэнт алтан хот юм байна” хэмээн бодож сэтгэл хангалуун явна.

But as the Prince and his charioteer were riding by they spotted a bent, sad-looking person among the joyous crowd. Curious - for the Prince had never seen anything like this before - he turned and asked, "Channa who is that person over there? Why is he stooping over and not dancing like the others? Why is his face not smooth and shinning like everyone else's; why is it pale and wrinkled? Why is he so different from the others?"

Чингээд агь, хөтөч хоёр явж байтал баяр хөөрөөр бялхсан олны дунд нуруу бөгтөр, сэтгэл гунисан царайтай нэг хүн харагдлаа.Урьд хожид ийм юм үзээгүй агь сониучирхан, “Чанна аа, тэр юун хүн бэ? Яагаад тэр хүний нуруу бөгтөр, бусадтай адил инээн баясахгүй байна? Яагаад нүүр нь толигор бус, бусад хүн шиг гал цоггүй, яагаад царай цонхигор үрчлээтээд хүн хүнээс өөр байна вэ?” хэмээн асуув.

And Channa pointed to that man, who remained unseen by everyone else, and answered the Prince, "Why Sir, that is just an old man."

Бусдын хараанд өртөхгүй байгаа тэр хүн рүү зааж, “Эрхэм дээдэс ээ, энэ чинь ерийн нэг өвгөн хүн байна шүү дээ!” гэж Чанна хөтөч агьд хариулав.

"Old?" the Prince questioned. "Was this man always 'old' like this before, or did it happen to him recently?"

“Өвгөн настай гэнэ ээ? Энэ хүн чинь угаасаа ийм өвгөн юм үү? Саяхан ийм болчихов уу?” гэж агь лавлахад.

"Neither, O Prince," Channa answered. "Many years ago that wrinkled man before you was as young and strong as all the others you see here today. But slowly he lost his strength. His body became bent, the color faded from his cheeks, he lost most of his teeth, and now he appears the way he does."

“Үгүй ээ, агь минь, олон жилийн тэртээ энэ өвгөн чинь энэ л хүмүүс шиг идэр залуу чадал тэнхээтэй нэгэн байсан юм. Харин насжих тутам тэнхээ алдарч, бөгтийн, улаа бутарсан нүүр царай нь цонхийгоод хамаг шүд нь унаж, одоо ийм болчихоод байгаа юм” гэж хариулав.

Surprised and saddened, Siddhartha asked again, "That poor man, is he the only one suffering the weakness of old age? Or are there others like him?"

Гайхахын хэрээр гайхаж, сэтгэлд нь гуниг хурсан Хан хүү үргэлжлүүлэн асууруун: “Хөөрхий энэ хүн хөгширч, сульдахын зовлонг эдэлж яваа цорын ганц хүн байна уу? Энүүн шиг өөр бусад хүмүүс олон байдаг уу?” хэмээв.

"Surely you know, O Prince, that everyone must experience old age. You, me, your wife Yasodhara, Rahula, everyone at the palace - we are all growing older every moment. Someday most of us will look like that man."

“Ай Хан хүү минь, мах цусанд төрсөн бүгд, өтлөхийн зовлонг амсдаг юм шүү дээ. Та ч, би ч, таны Ясодара хатан ч, Рахула ч хэн хүнгүй бүгд цаг хурмаар нас нь явж, хожим нэгэн өдөр бид бүгдээрээ энэ өвгөн шиг л болно” хэмээв.

These words so shocked the gentle Prince that for a long time he remained speechless. He looked like a person who had just been frightened by a sudden lightning flash. Finally he regained his voice and spoke, "O Channa, I have seen something today that I never expected to see. In the midst of all these happy young people this vision of old age frightens me. Turn the chariot back to the palace; all the enjoyment of this trip has fled. Turn back; I wish to see no more."

Энэ үгс өрөвч сэтгэлт агийг сүхдсэн юм шиг цочирдуулж, нэг хэсэг хугацаанд юм ч ярьж чадахгүй боллоо. Гэнэтийн аянганд ниргүүлсэн юм шиг царайтай болчихов. Нилээд удаж байгаад дуугарч өгүүлсэн нь: “Ай, Чанна минь ээ, би өнөөдөр ёстой зүүдэнд ч оромгүй юм үзлээ. Идэр залуугийн баяр бах, цог золбоо бадарсан энэ олны дунд ийм хөгширсөн хүнийг үзсэн маань намайг бүүр айлгаж орхилоо. Одоо харш руу буцацгаая! Энэ удаагийн аяны хамаг таашаал огт алга болчихлоо. Буц. Буц. Дахин юм үзмээргүй байна” хэмээв.

Channa did as he was commanded. When they arrived back home the Prince entered his palace without greeting anyone for a long time. Everyone noticed how strangely he acted and tried hard to cheer him up. But nothing helped. At dinner he did not touch any of his food, even thought the chef had prepared his favorite meal. He paid no attention to the music and dancing but sat by himself thinking, "Old age, old age, old age..."

Чанна зарлиг даган эргэж ордондоо ирэхэд агь нэг ч хүнтэй мэндийн зөрөөгүй ороод дээд давхар өөд яаран гарч, лавриндаа залраад үгийн солиогүй их л удаан гав ганцаараа суулаа. Ордныхон байдлыг ажиад сэтгэл засахаар хичнээн оролдоод тус болсонгүй. Оройн зоогон дээр тэргүүн замын хийсэн агийн өөрийнх нь таалдаг амтат хоолонд ч ам хүрсэнгүй. Уянгат хөгжим уяхан бүжгийн алиныг нь ч таалалгүй “Хөгшрөл, хөгшрөл, хөгшрөл” хэмээн амандаа үглэн ганцаар суун авай.

English-Mongolian side-by-side PDF & English MP3

posted with permission by the author, Johnathan Landaw

8. The Second Journey
Click here for other chapters

Saturday, March 17, 2012

6. A Song of Beauty

from "Prince Siddhartha:
The Story of Buddha"
by Jonathan Landaw
Aгь Сиддхарта буюу
Буддагийн цадиг
Орчуулсан Б. Дамдин
English-Mongolian side-by-side PDF & English MP3

6. A Song of Beauty

One evening after dinner, Prince Siddhartha lay reclining on his couch, his head resting in Yasodhara's lap. The musicians were playing sweet melodies and the servant girls were whispering and laughing quietly to each other. The evening was like so many the Prince had known since moving into the pleasure palaces. But this night he felt restless. Turning to one of his favorite singers, he requested, "Please lull us to sleep with a song. Choose a tune you have never sung for me before."

6. Яруу эгшиглэнт аялгуу

Нэгэн үдэш оройн зоогийн дараа Сиддхарта агь Ясодарын өвөр дээр дэрлээд хөвхөн орон дээр хажуулж байлаа. Хөгжимчид сэтгэлд зохист ая уянгалуулаад зарц охид өөр зуураа шивнэлдэн хөхрөлдөнө. Цэнгэлийн харшид нүүж ирснээс янагш тохиосон олон үдшийн адил жирийн л нэг үдэш. Харин тэр үдэш агийн сэтгэл гэгэлзээд нэг л эвгүй. Агь хайрладаг нэгэн дуучиндаа хандаж, “Биднийг дуугаар бүүвэйлэн нойрсуулаач. Урьд өмнө дуулаагүй шинэ дуугаар ая барихгүй юу” гэж гуйв.

The singer graciously agreed and began to make up a new song from the words that floated through her mind, all the while accompanying herself on a stringed instrument. She sang of the beauties of the world, of the distant lands where she had traveled as a child, of golden cities where happy people lived.

Дуучин дуртайяа зөвшөөрөн, бодолд урган орж ирсэн үгсээр шинэ дуу зохиогоод чавхдаст хөгжмөөр хөгжимдөв. Тэрбээр дэлхийн ертөнцийн тансаг үзэсгэлэн, хүүхэд ахуйдаа аялж явсан тэртээ алсын газар орон, хүн зон жаргалтайяа амьдарч суудаг алтарсан гоёмсог хот балгадын тухай дуу аяллаа.

The song enchanted the Prince and when it was over he asked the singer, "Tell me truly, are there really such beautiful places beyond these garden walls? What kind of lives do people in the city live? Are there things in this world more lovely than what I have seen in these magnificent palaces? Please, tell me all you know."

Энэ дуу агийн сэтгэлийг догдлуулж дуу дуулж дуусахуй үес тэрбээр “Манай цэцэрлэгийн гадуурхи чанад талын газар нутаг үнэхээр тийм гайхмаар сайхан уу? Чи надад үнэнийг өгүүлээч. Эл хотын хүмүүс ямаршуухан амьдардаг юм бэ? Энэ дэлхий дээр байдаг эд юмс манай эл гоёмсог харшуудын дотор байдгаас илүү сайхан уу? Мэдэж байгаагаа бүгдийг нь надад ярьж өгнө үү” хэмээн хичээнгүйлэн хүсэв.

"O Prince," she answered, "surely these palaces of yours are the most magnificent, but there are many other beautiful things to be seen in this wide world. There are cities and towns, mountains and valleys, distant lands where people speak strange languages. There are many things that I have seen, and many more that I have only heard about. Your palaces and gardens are indeed beautiful, but there is much to see outside their walls."

“Ай агь ноёнтон минь, таны эдгээр харш хосгүй сайхан нь үнэхээр эргэлзээгүй. Гэхдээ л энэ уужим дэлхийд бусад гоё сайхан зүйл маш олон байдаг. Уугуул хүн зон нь янз бүрийн этгээд сонин хэлээр ярьж хөөрөлдөж байдаг, хот балгад, уул хөндий, газар нутаг нэн олон. Би олныг үзсэн авч, бас цаана нь харж үзээгүй гагцхүү сургийг нь сонссон юм тоймгүй олон. Таны олон харш цэцэрлэг өгүүлшгүй сайхан ч гэсэн хүрээ хашааны чанад талд харууштай юм нэн их” гэж өчив.

Hearing this, the Prince became interested in seeing all these wonderful things for himself. For so many years he had been content to live within the pleasure palaces and gardens, completely forgetting about the world beyond. It was as if he had been living in a dream for all those years and now he was beginning to wake up. He was no longer satisfied to remain within the beautiful surroundings he knew so well; instead, he desired to journey forth and see what other wonders the world had in store for him. So he sent a message to the King requesting him to arrange a travel party into the city beyond the garden walls.

Энэ бүхнийг сонсоод агь өөрийн нүдээр үзэх хүсэлд автлаа. Олон он жилийн туршид тэрбээр гадаад ертөнцийг умартан сайхан цэцэрлэг дэх цэнгүүн харшдаа сэтгэл хангалуун суудаг байлаа. Энэ нь тэдгээр он жилүүдэд зүүдэнд умбаад сая сэрж байгаа юм шиг санагдана. Он удсан энэ сайхан орчиндоо сэтгэл ханамжтай байхаа больж, дэлхий дахины бусад гайхамшгийг үзэхээр аянд гарахын хүсэлд автжээ. Чингээд цэцэрлэгээс гаргаж юм үзүүлэн аялуулж өгөхийг хүсэж Хаан эцэгтээ айлтгал өчив.

The King received his son's message and thought to himself, "So now my son wishes to see our kingdom. So be it! He has stayed long enough inside his pleasure palaces. It is time for him to see the kingdom he will someday rule."

Хаан хүүгийнхээ айлтгалыг таалаад, “Хүү минь улс орноо үзэх хүслэн төрж. Үзвэл үзэг! Цэнгүүн харшууддаа зөндөөн л удаан суулаа. Хожим өөрөө эзэгнэн захирах улсаа одоо үзэх цаг нь нэгэнт болсон” гэсэн бодол төржээ.

English-Mongolian side-by-side PDF & English MP3

posted with permission by the author, Johnathan Landaw

Next chapter: 7. An Unexpected Sight
Click here for other chapters

Sunday, March 11, 2012

5. The Pleasure Palaces

from "Prince Siddhartha:
The Story of Buddha"
by Jonathan Landaw
Aгь Сиддхарта буюу
Буддагийн цадиг
Орчуулсан Б. Дамдин
English-Mongolian side-by-side PDF & English MP3

5. The Pleasure Palaces

Soon afterwards, Prince Siddhartha and Princess Yasodhara were married. The King wanted to be certain that his son would never desire to leave the kingdom, so he ordered not one but three magnificent palaces to be built for the new couple. "Make them as beautiful as possible," he told the chief builder. "I want them to be so magnificent that the people entering them will think they are in heaven."

5. Цэнгэлийн орд харш

Түүнээс хойш нэн удалгүй Хан хүү Сиддхарта, Ясодара гүнж хоёр хуримлажээ. Хөвүүнээ гүрэн улсаасаа бүү гарч яваасай гэж мөрөөдөн зовниж байсан Хаан шинэ хосод зориулан нэг бус гурван харш сүндэрлүүлэх зарлиг айлдав. Сац бас тэргүүн даамалд гараа гарган гайхамшгийн ордон босгох зарлиг буулгав. “Орсон хүн бүрт тэнгэрийн оронд зочилсон юм шиг сэтгэгдэл төрөхүйц сүрлэг тансаг болгохыг би хүснэм” хэмээжээ.

"I want one to be a summer palace, made of cool marble and surrounded by refreshing pools and fountains. The second will be the winter palace, warm and comfortable. And the third will be for the rainy season. Place these palaces in the middle of a large park, with beautiful scenery in every direction. And surround the park with a large wall, so that nothing unpleasant from the outside world can ever get in. Everything is to be so perfect that Prince Siddhartha will never be tempted to leave."

Цааш өгүүлрүүн: “Нэг тунгалаг цөөрөм, сэнгэнэсэн усан оргилуур бүхий сэрүүн лаврин, хоёрдахь нь дулаан тохилог өвлийн ордон, гутгаар нь хуртай үед суух харш байг. Харшуудыг зүг зүгтээ алсын хараатай цэцэрлэгийн голд барьж, гаднаас бузар муухай, муу ёрын юм оруулахыг хорьсон ханан хашаа босго. Бүх юмыг Хан хүү хэзээ ч орхиж одох сэтгэл төрүүлэхгүй байлгах төгс төгөлдөр болгo!” хэмээн зарлигдав.

The King did everything possible to make these new homes attractive to the Prince. He had the most skilled musicians in his kingdom play there throughout the day and into the night. All the servants were beautiful young dancing girls, and the chefs in the kitchen were instructed to serve a never-ending variety of delicious food. Nothing was allowed into the palaces that might disturb the Prince's mind and make him want to leave.

Хаан эцэг Хан хүүгийнхээ сэтгэлийг бүрэн татахуйц орд харштай болгохын тулд бололцоотой бүхнээ хийжээ. Улсдаа шилдэг хөгжимчдийг дуудан цуглуулаад хоёр нарны хооронд сайхан ая эгшиглүүлэн, зарц нар нь үзэсгэлэн төгөлдөр гоо бүжигчид агаад зам / тогооч / нараар тансаг амтат тоолошгүй олон төрлийн идээ зоог бариулж байхаар зарлиг буулгав. Агийн сэтгэлийг гонсойлгож сэвтүүлэх хийгээд ордноос босох / оргож гарах / бодол ургуулж болзошгүй элдэв мууг ордны хүрээнд оруулахыг эс зөвшөөрчээ.

And so for many years Prince Siddhartha lived in these heavenly surroundings. From morning to night he was entertained in a thousand ways. He never heard any sound that was not sweet and pleasant and never saw anything that was not beautiful. For instance, if one of the servant girls became ill, she was removed from the palace and was not allowed to return until she was better again.

Ийнхүү олон жилийн туршид Сиддхарта агь ихэс дээдсийн тансаг орчинд умбан суужээ. Өглөөнөөс үдэш орой болтол хоёр нарны хооронд түүнийг түм буман аргаар зугаацуулдаг авай. Хахир зэвүүн дуу авиа сонсгодоггүй, алив муухайг харуулж үзүүлдэггүй байлаа. Зарц охидоос хэн нэг нь өвчилбөл илаарштал нь харшид оруулахгүй хорио цаазтай ажгуу.

In this way the Prince never saw sickness or anything that might disturb his gentle mind. The King ordered that no one speaking to the Prince should ever mention anything sad or depressing. And even if one of the plants in the garden began to droop or wilt, it was immediately snipped off by a special gardener. Thus the Prince never saw a faded or dying flower! In all these ways, then, he was kept ignorant of the suffering and unpleasantness in the world.

Тиймээс агь алив өвчин зовлон буюу түүний өрөвч сэтгэлийг түгшээх юмыг үзсэн удаа ер үгүй. Сэтгэл түвдүүлж гуниг төрүүлэх юмыг агьд ярьж сонсгохыг Хаан бас чандлан хорьжээ. Түүгээр ч барахгүй цэцэрлэг дотор бөхийж налсан буюу нахийсан өвсийг тусгай цэцэрлэгч дор нь хэрчиж хаядаг дэгтэй. Иймээс агь гандсан буюу хатсан цэцэг огт үзээгүй нэгэн. Тийнхүү тэрбээр энэ ертөнцийн хамаг зовлон хийгээд таашаалд үл нийцэх зүйлийг огт мэдэхгүй өсчээ.

Time passed as if in a dream. Yasodhara gave birth to a son, Rahula, and everything seemed perfect. The King was very pleased, glad that his plan to keep the Prince interested in the royal life was working out so well. But it was not meant that Siddhartha, whose birth was the cause for all the world's rejoicing, should pass his life in such idle splendor. Eventually, when the time was right, he would discover the true purpose of his life.

Сайхан зүүд зүүдэлж байгаа юм шиг, цаг хугацаа нисэн өнгөрч байдаг ажгуу. Ясодара гүнж Рахула хүүг төрүүлж, юм бүгд л сайхнаараа. Хөвүүнээ ихсийн тансаг амьжиргаанд дасгах гэсэн Хааны санаа ёсчлон бүтэж байгаад сэтгэл нь нэн хангалуун. Энэ бол хүмүүн төрөл олсон нь дэлхий ертөнцийг баясгахын шалтгаан болсон Сиддхарта бүх амьдралаа нэгэн хэвийн элбэг тансаг орчинд өнгөрөөнө гэсэн үг хараахан биш. Аажимдаа цагаа болохоор амьдралынхаа чин зорилгыг ухаарч байдаг боллоо.

English-Mongolian side-by-side PDF & MP3

posted with permission by the author, John Landaw

Next chapter: 6. A Song of Beauty
Click here for other chapters

Sunday, March 4, 2012

4. The Marriage Contest

from "Prince Siddhartha:
The Story of Buddha"
by Jonathan Landaw
Aгь Сиддхарта буюу
Буддагийн цадиг
Орчуулсан Б. Дамдин
English-Mongolian side-by-side PDF & English MP3

4. The Marriage Contest

As the Prince grew older, his kindness made him well-loved by everyone who knew him. But his father was worried. "Siddhartha is too gentle and sensitive," he thought. "I want him to grow up to be a great king and kings must be strong and powerful. But the Prince is more interested in sitting by himself in the garden than he is in learning how to be the ruler of a kingdom. I am afraid that my son will soon want to leave the palace and follow the lonely life of holy men like Asita. If he does this he will never become a great king."

4. Сүйлэх сорилго

Хан хүү өсөх тутам түүний нигүүлсэхүй сэтгэл, таних хүн бүрийн хайрыг соронзон гүр адил татах болжээ. Гэтэл Сиддхарта дэндүү уян зөөлөн хүүхэд юм даа гэж эцэг хаан сэтгэл зовнидог байлаа. Хаан, хүүгээ агуу их хаан болгох юмсан, Хаан хүн сүр эрх хүчин ихтэй байх ёстой гэж боддог байжээ. Тийн атал агь, хэрхэн гүрний хаан болохыг сурахаасаа, цэцэрлэгтээ гав ганцаараа суухыг илүү эрхэмлэдэг байв. Хүү нь удалгүй орхин одож, Асита арш лугаа адил аглагчийн амьдралд орох болбуу гэхээс Хааны сэтгэл зовнин яс хавталзана. Чингэвэл хэзээ ч их хаан болохгүй шүү дээ.

These thoughts bothered the King very much. He sent for his most trusted ministers and asked them what he could do. Finally one of them suggested, "O King, your son sits and dreams of other worlds only because he is not yet attached to anything in this world. Find him a wife, let him get married and have children, and soon he will stop dreaming and become interested in learning how to rule the kingdom."

Чингээд хаан эрхэм итгэмжит шадар сайд нараа цуглуулж хэрхэхийг зөвлөлдөв. Нэгэн шадар өгүүлрүүн: “Хаантан минь ээ, таны хөвүүн энэ ертөнцийн явдалд огт татагдаагүй учир өөр ертөнцийг мөрөөдөж суудаг байна. Та бэр олж, хөвүүнээ даруйхан гэрлүүл, үр хүүхэдтэй болго, чингэвэл тэр мөрөөдөж суухаа больж гүрэн улсаа засах арга ухааныг сурах сонирхолтой болох бус уу!” хэмээв.

The King thought this was an excellent idea. So he arranged for a large banquet at the palace. All the young women from noble families were invited. At the end of the evening the Prince was asked to give presents to each of the guests, while several ministers watched him closely to see which of the young women the Prince seemed to like.

Энэ яасан мэргэн санаа вэ гэж Хаан ойлгоод, ордондоо том дайллага хийж, дээдсийн гаралтай залуу гүнж нарыг нэгийг ч үлдээлгүй урьжээ. Найрын шувтаргаар Хан хүүгээр зочин гүнж нарт бэлэг бариулж, хан хүү хэнд илүү талтай байгааг хэдэн шадар сайдаар нягтлан ажиулжээ.

The women, who were scarcely more than young girls, were all very embarrassed to appear before the Prince. He looked so handsome but so distant as he stood in front of the table bearing all the expensive gifts. One by one they shyly went up to him, timidly looking downwards as the approached. They silently accepted the jewel or bracelet or other gift, and quickly returned to their places.

Гүнж нарын дундаас эгчмэдүүд нь Хан хүүгийн өмнө очихдоо бүгд л ихэд балмагдаж байв. Үнэт бэлэг овоолсон ширээний өмнө зогсож буй Хан хүү үнэхээр гоо үзэсгэлэн төгөлдөр, эгнэшгүй эрхэмсэг харагдаж байлаа. Охидууд нэг нэгээрээ Хан хүү рүү очихдоо ичингүйрэн бишүүрхэж, хараа доогуур байв. Тэд эрдэнэс, бугуйвч бусад бэлгийг дуугүйхэн хүртээд эгэж одно.

Finally, only one young woman was left. She was Yasodhara, the daughter of a neighboring king. Unlike the others, she approached the Prince without any shyness. For the first time that evening, the young Prince looked directly at the woman before him. She was very beautiful and the Prince was immediately attracted to her.

Хамгийн сүүлд ганц залуу бүсгүй үлдсэн нь хөрш зэргэлдээ хааны охин Ясодара байлаа. Тэрээр бусадтай огт адилгүй, харин ч ер бишүүрхэлгүй Хан хүү рүү дөхөж очив. Тэр үдэш анх удаа Хан хүү өмнөө зогсож буй гүнжийн нүүр өөд эгцлэн ширтэж байв. Үнэхээр гоолиг төрсөн түүнд Хан хүү аргагүй сэтгэл татагдав.

They stood in silence for a while, looking into each other's eyes. Then Yasodhara spoke, "O Prince, where is the gift for me?" The Prince was startled, as if awakening from a dream. He looked down at the table and saw it was empty. All the gifts had already been given out to the other guests.

Тэр хоёр хэсэг зуур үг дуугүй бие биесийн нүд өөд ширтэлцэв. Чингээд Ясодара өгүүлрүүн: ”Хан хүү, таны надад хайрлах бэлэг тань хаана байна вэ?” гэхэд Хан хүү сая сэрсэн мэт ээрч мэгдрэн, юу ч үлдээгүй хоосон ширээ өөд харлаа. Хамаг бэлгийг зочдод тараагаад нэгэнт дууссан ажээ.

"Here, take this," said the Prince, removing his own ring from his finger. "This is for you." Yasodhara graciously accepted the ring and walked slowly back to her place.

“Май, үүнийг ав, энэ бол чиний хувь” гээд Хан хүү бөгжөө сугалж барилаа. Бэлгийн бөгжийг тун тааламжтай хүлээж аваад, Ясодара суудал руугаа аажуухан буцлаа.

The ministers saw all that happened and excitedly ran to the King. "Sire!" they reported happily, "we have found the perfect bride for the Prince. She is Princess Yasodhara, daughter of your neighbor, Kind Suprabuddha. Let us immediately go to this King and arrange for the marriage of his daughter and your son."

Энэ бүхнийг шадар сайд нар хараад баясан, Хаан өөд гүйлдэн очиж ”Эрхэм дээдэс ээ, бид Хан хүүд чухам таарах бэрийг яг оллоо. Энэ бол манай хөрш Супрабудда хааны охин Ясодара гүнж байлаа. Одоо энэ хааныхныг зорьж, охиныг нь Хан хүүд гуйж сүй тавья!” гэж айлтгав.

King Shuddhodana agreed and soon afterwards visited Yasodhara's father. The other king greeted him warmly and said, "I am sure that your son is a fine young man, but I cannot give my daughter away to just anyone. Many other princes want to marry her, and they are all excellent young men. They are skilled in riding, archery and other royal sports. Therefore, if your son want's to marry my daughter, he will have to compete in a contest with the other suitors, as is our custom."

Шуддоданахаан таалан соёрхож, төдөлгүй Ясодарагийн эцгийнд зочлон очжээ. Зочин хааныг дотночлон угтаад Супрабудда хаан өгүүлрүүн: “Танай хөвүүнийг галтай цогтой залуу гэдэгт би эргэлзэх юун. Гэхдээ би охиноо хэн хүнд хамаагүй яаж бэрлүүлэх билээ. Өөр олон хан хөвүүд охиныг минь гуйж байгаа. Тэд бүгдээрээ гайхамшигтай эрс. Тэд морь, сур зэрэг дээдсийн олон эрдэмд гаргуун сайн.Чингэхлээр хөвүүн тань манай гүнжтэй гэрлэхийг үнэнхүү хүсэж байваас манай заншлын дагуу гүнжийг гуйж буй залуустай сорилгод орох нь ёсонд нийцэх буй заа” хэмээв.

And so it was arranged for a great contest to be held, with beautiful Yasodhara as the prize. King Shuddhodana was worried. He thought, "My son has never showed the slightest interest in warrior games. How can he ever win the contest?" But the Prince understood his father's fears and said to him, "Do not be worried. I am prepared to do whatever is necessary to win Yasodhara as my bride.

Тийнхүү үзэсгэлэнт Ясодара гүнжийн шантай том сорилго хийх зар тараахад Шуддодана хааны сэтгэл зовнин, “Хүү маань баатар эрсийн наадамд ер шохоорхож байсан удаа үгүй. Яаж энэ сорилыг давах билээ?”гэж бодож байлаа. Гэтэл эцгийнхээ эмээж буйг ойлгосон Хан хүү эцэгтээ ийн өгүүлрүүн: “Та бүү сэтгэл зовогтун! Ясодара гүнжийг сүйлж авахад юу хэрэгтэй бүхнийг хийхэд би бэлэн байгаа” хэмээв.

The first event was archery. The other men placed their targets a long distance away, yet each was able to hit the bull's-eye. And when it was Devadatta's turn - for Siddhartha's cousin was also one of the suitors - he not only hit the bull's-eye, but sent his arrow right through the target until it stuck out the other side. The crowd cheered, but Yasodhara covered her eyes in fright. "How can my beloved Siddhartha ever beat that shot?" she thought. "How dreadful if I had to marry Devadatta!"

Анхны сорилго нь мэргэн харваа ажээ. Бусад залуус бүгд алсын алст тавьсан байны яг голд нь онож байлаа.Өрсөлдөгч залуусын нэгэн Сиддхартын үеэл Девадаттагийн ээлж болоход тэрбээр яг голд нь оносноор барахгүй сум нь байг нэвлэн гарч зөвхөн ишнийхээ үзүүр дээрээ зоогдон тогтжээ. Хурсан олон уухайлж, Ясодара гүнж балмагдахдаа алгаараа нүдээ дараад “Сэтгэл булаасан Сиддхарта минь ийм мэргийг яахин давах билээ. Девадаттай гэрлэвэл ямар аюумшигтай байх бол” гэсэн бодолд өөрийн эрхгүй автав.

But the Prince was confident. When it was his turn he had his target placed so far away that most of the people could hardly even see it. Then he took an arrow from his quiver and pulled back on his bow. The Prince was so strong, however, that the bow burst in half; he had drawn it back so far!"

Энэ зуур Сиддхарта өөртөө бат итгэж зогслоо. Ээлжээ ирэхэд тэрбээр наадамчдын олонхи нь бараг олж харахгүй алс зайд байг талбиад саадагнаас сумаа сугалан, нумаа хөвчлөхөөр завдтал хан хөвүүний бяр нь дэндэж хэт татснаас нум тэхий дундуураа хуга үсэрчээ.

"Please fetch me another bow," the Prince asked, "but a much stronger one this time so it will not break like the other one." Then a minister called out, "O Prince, there is a very old bow in the palace. It belonged to one of the greatest warriors of the past. But since he died many years ago no one has been strong enough to string it, much less shoot it."

“Өөр нум авчрагтун! Гэхдээ энүүн шиг хугарчихааргүй бөх батханыг олж ирээрэй” хэмээв. “Агь ноёнтон оо, их хуучин нэг нум ордонд бий. Тэр нум бол дээр үеийн нэг баатрынх юм. Тэр баатрыг өөд болсноос хойш энэ олон жил эл нумаар харвах нь бүү хэл, нэгч хүн тэлж дийлээгүй байгаа юм”гэж нэгэн шадар сайд өндөр дуугаар айлтгав.

"I shall use that one," said the Prince, and everyone was amazed. When he was handed the bow he carefully bent it and strung it easily. Then he notched an arrow on the string, drew it back so far that the ends of the bow almost touched, aimed, and let the arrow fly. Twang! The bow made such a loud sound that people in far away villages heard it. The arrow shot away so fast that when it hit the distant target - right in the center of the bull's-eye - it did not even slow down, but continued to fly until it was out of sight.

“Түүгээр чинь би харвая!” гэж агийг хэлэхэд олноороо алмайран гайхацгаажээ. Тэр нумыг аваад агь болгоомжтой махийлгаж хялбархан хөвчлөв.Тэгээд сумаа онилон тэлж татахад нумны хоёр үзүүр бараг нийлж, байндаа хараалаад сумаа тавив. Хөвчний дүр хийх дуун гарч, сумны хүчтэй шунгинах нь тэртээ тосгонд дуулдаж байжээ. Харвасан сум байг яг голд нь оноод нэвт гарч хараа үл хүрэм газар тусчээ.

The crowd roared in delight! "The Prince has won! The Prince has won!" But archery was only the first event of the day; the next contest was in swordsmanship.

”Агь яллаа. Агь яллаа” гэж хурсан олны уухайлах нь сүртэйеэ цууриатна. Мэргэн харваа анхны сорилго бөгөөд удаагийнх нь сэлэмний эрдэм үзүүлэх ээлж.

Each young man selected a tree and showed his strength by slashing through it with his sword. One suitor cut through a tree six inches thick, another nine inches, and a third cut through a tree a foot think with a single stroke of his sword!

Өрсөлдөгч бүр тас цавчих ургаа модоо шилж аваад, нэгэн далайлтаар эхний хүн мухар сөөм, дараагийнх нь төө, гуравдахь хүн мухар тохой гүн цавчицгаав.

Then it was the Prince's turn. He selected a tree that had two trunks growing side by side. He swung his sword so quickly that it cut through the tree faster than anyone could see. His sword was so sharp and his cut so even that the tree did not even fall over. Instead it remained standing, perfectly upright, the crowd and especially Yasodhara moaned, "He has failed. The Prince's sword did not even cut into the first trunk."

Дараа нь агийн ээлж ирэхэд тэрбээр бөөрөлж ургасан хоёр модыг сонгож авлаа. Агийн сэлэм нь хурц, цавчих нь нүд ирмэхийн зуур хоромхон агшинд гялсхийлгэсэн учраас мод уналгүй босоогоороо тогтож байв. Унаагүй босоо модыг хараад наадамчин олон, нэн ялангуяа Яcодара гүнж “Агь чадсангүй. Ядахдаа хоёр модны нэгийг нь ч холтолж дийлсэнгүй” гэж харуусч байв.

But just then a breeze stirred up and blew over the neatly severed tree trunks. The crowd's moans turned into cheers, and again they shouted, "The Prince has won!"

Төдөлгүй сэвсээ салхи үлээхэд мэдэгдэмгүй цавчигдсан хоёр мод найган унав. Олны харуусал уухайгаар солигдож, “Агь ялчихлаа” хэмээн шуугилдав.

The final contest was in horsemanship. A wild horse, which had never been ridden before, was held down by several strong men while each young suitor tried to mount it. But the horse bucked and kicked so furiously that none of them could stay on its back for more than a few seconds. Finally one young man managed to hold on and the attendants let go of the horse. But it jumped and lunged about with such fury and anger that the rider was thrown to the ground. And he would have been trampled if the men had not rushed out and pulled him to safety.

Эцсийн сорилго нь эмнэг хангал сургах үлджээ. Эмээл тохуулж үзээгүй ардаг хангалыг хэдэн чийрэг залуус ноцож, өрсөлдөгч нарыг нэг нэгээр нь ээлжлүүлэн мордуулав. Хуйхрах булгианд өрсөлдөгчид хэдхэн хором ч тогтож чадалгүй унаж байв. Харин нэг өрсөлдөгч овоо тогтохлоор барьж байсан залуус тавьчихлаа. Ардаг хангал цойлон ой тойнд ормооргүй айхавтар бухаж булгихад унасан эр пидхийн ойчив. Хөөрхий эрийг хүмүүс ухасхийн татаж аваагүй бол хайрч тангарч дошгирсон тэр ардаг хангалын туурайд бяц гишгүүлэх байлаа.

The crowd began screaming loudly, "Stop the contest! Don't let the Prince near that horse! It is too dangerous; the horse will kill him!" But Siddhartha had no fear, "Gentleness can be more powerful than brute strength," he thought, and slowly reached out and took hold of a small tuft of hair that grew from the horse's forehead. Speaking in a low and pleasant voice, and gently stroking the wild horse's head and sides, he calmed its anger, rage and fear.

Энэ бүхнийг харсан наадамчин олон “Сорилыг зогсоо! Агийг энэ хангалд бүү ойртуул! Амь насанд нь аюултай. Алчихаж ч юу магад” хэмээн хашгиралдаж байв. Харин агь огт эмээсэнгүй. ”Зөөлөн арга муйхар хар тэнхээнээс хавьгүй илүү бус уу!” хэмээн бодоод тэрбээр санчиганд нь гараа зөөлөн хүргээд, намуун эгшиглэнт аяар амандаа юм үглэн, толгой хавирга ташааг зөөлөн зөөлөн илбэж омог, цочоог нь гаргав.

Soon the horse was so gentle that it began licking Siddhartha's hand. Then, still whispering sweetly to the horse, the Prince climbed onto its back. While the crowd roared happily, he paraded the steed in front of the kings and ministers, and bowed low to his fair prize, the lovely Yasodhara. The contest was over; young Sidhhartha had won! And he had done so not only by his great strength, but by his gentleness and kindness as well.

Тэр зуур ардаг хангал номхрон, Сиддхартын гарыг үнэрлэж эхлэхэд уяхан зөөлөн шивнэсээр мордлоо.Үзэгсэд баясгалантай уухайлж байх үед сайхан ажнай хөлгөөрөө хаад ноёдын өмнүүр алхуулан, шударгаар өрсөлдөж авсан шан – үзэсгэлэнт Ясодара луу тэргүүнээ мэхийн ёсолж байв. Сорилго шувтарч, хан хүү Сиддхарта ялагч болон тодорлоо. Тэрбээр гагцхүү агуу хүчээрээ бус зөөлөн арга, эв дүй, хайрлах сэтгэлээрээ давж гарлаа.

English-Mongolian side-by-side PDF & MP3

posted with permission by Wisdom Publications

Next chapter: 5. The Pleasure Palaces
Click here for other chapters