Sunday, February 26, 2012

3. The Kind Prince

from "Prince Siddhartha:
The Story of Buddha"
by Jonathan Landaw
Aгь Сиддхарта буюу
Буддагийн цадиг
Орчуулсан Б. Дамдин
English-Mongolian side-by-side PDF & English MP3

3. The Kind Prince

While the new baby was still very young, his mother Queen Maya, died. Shortly before she passed away, the Queen said to her sister, "Soon I shall not be able to take care of my baby anymore. Dear Sister, after I have gone, please look after Siddhartha for me."

3. Өрөвч сэтгэлт агь

Агийг балчирхан ахуй цагт эх Мааяа хатан таалал төгсчээ. Өөд болохоосоо өмнөхөн, хатан эгчийгээ дуудаж, өгүүлрүүн: “Цаашдаа би хөвүүнээ асарч өсгөх хувь зохиол үгүй боллоо. Намайг хальж одсоноос хойш эгч минь та Сиддхартаг минь асарчтэтгээрэй” хэмээв.

Her sister promised that she would. She loved the little Prince very much and brought him up as if he were her own child.

The Prince grew into a bright, handsome and kind-hearted boy. His father, the King, arranged for him to be educated by the best teachers in the kingdom, and very quickly he showed his remarkable intelligence. After the first few days of classes the teachers reported to the King, "Your Majesty," they said, "the Prince does not need us anymore. After only a few lessons he has learned everything we have to teach him. In fact, he has taught us a few things that we ourselves never knew before!"

Hearing this, the King's pride in his son grew even greater. "With his intelligence, my son will certainly grow up to be a wise and powerful king," he thought, and this made the King very happy.

“За” гэж эгч нь ам өглөө. Тэрбээр бяцхан агийг төрсөн хүү мэт энхрийлэн өсгөжээ. Агь билгүүн төгөлдөр, гоо үзэсгэлэнт нинжин сэтгэлт нэгэн болж өслөө. Хаан эцэг нь хөвүүндээ вант улсын шилдэг гүүш нараар ном заалган, хөвүүн гайхалтай ой ухаантай нь төдөлгүй тодорлоо. Анхны хэдэн өдөр хичээл ном заасны дараагаар багш нар нь. “Эрхэмсэг хаантан минь ээ. Хан хөвүүнд бидний тус хэрэггүй болж, эхний хэдхэн хичээл заахад л бидний сургах бүх юмыг нэгэнт сурвай. Нуулгүй үнэнийг хэлэхэд бидний хараахан мэдэж ухаараагүй зүйлийг ч буцааж бидэнд айлдаж гийгүүллээ” хэмээн Хаанд айлтгав. Үүнийг сонсоод Хааны бахархах сэтгэл улам бадрав. Гойд оюун билэгт агь нь ухаан хурц, сүр хүчин төгөлдөр хаан болох нь лавтай гэсэн бодол Шуддходана хааныг хязгааргүй баясгав.

But there was something else about this boy that was even more remarkable than his intelligence. He had a very kind, gentle and loving nature. The rest of his young playmates enjoyed the rough and tumble games of small children, or pretended they were soldiers and fought with one another. But Prince Siddhartha quietly spent most of his time alone.

Харин энэ хөвүүнд агуу их оюун билгээс нь илүү нэгэн зүйл байсан нь уян зөөлөн, хайрлах сайхан сэтгэл байлаа. Үеийнх нь хүүхэд багачуул хатуу ширүүн, зүг чиггүй тоглоомыг таашааж, цэрэг болон байлдаж нааддаг атал, агь цагийн ихийг ганцаараа чимээгүйхэн сууж өнгөрөөдөг байлаа.

He loved the small animals that lived in the palace gardens and became friendly with them all. The animals knew that the Prince would never hurt them, so they were not afraid of him. Even the wild animals, who would run away if anyone else came near, came to greet the Prince when he entered the garden. They approached him fearlessly and ate from his hand the food he always brought with him for them.

Тэрбээр ордны цэцэрлэгт байдаг бяцхан амьтдыг энэрэн хайрлаж, дасч ижилсэх үес тэдгээр амьтад ч агь аюул хөнөөл болохгүй гэдгийг мэдэж, түүнээс айж үргэдэггүй болжээ. Түүгээр ч үл барам өөр бусад хүнээс үргэн дайждаг зэрлэг ан гөрөөс цэцэрлэгт орж ирэхэд амгаланг эрэх мэт дөтлөн ойртож, агийн авчирсан идээшийг цочиж сандралгүй дэргэд нь ирж иддэг ажээ.

One day as the Prince was sitting in the garden, a flock of white swans flew overhead. Suddenly an arrow shot up into the air, striking one of them. It fell out of the sky and landed at the Prince's feet, the arrow stuck into its wing.

Нэгэн өдөр агийг цэцэрлэгт сууж ахуйд сүрэг цагаан хун дээгүүр нисэж өнгөрөв. Гэнэт харвасан сум агаарт шунгинан, нэгэн хунг онолоо. Жигүүрт нь сум зоогдсон хун агийн хөлийн дэргэд нэвсийн унажээ.

"Oh, you poor swan," Siddhartha whispered as he gently picked up the wounded bird, "do not be afraid. I shall take care of you. Here, let me remove this arrow." Then, with one hand he gently stroked the bird, calming its fear. With his other hand he slowly pulled out the painful arrow. The Prince was carrying a special lotion with him and softly rubbed it into the bird's wing, all the time speaking in a low, pleasant voice so that the swan would not become afraid. Finally he took off his own silk shirt and wrapped it around the bird to keep it warm.

"Эвий хөөрхий хун, чи бүү айгтун!” гэж агь шивнэн өгүүлж, шархтай шувууг аяархан өргөж аваад “Би чамайг асарч эдгээнэ. За ингээд сумыг чинь авъя” гэж хэлээд өрөөсөн гараараа зөөлөн илбэж хунг тайтгаруулан, нөгөө гараараа хөнөөлт сумыг аажуухан сугалж авав. Биедээ авч явсан тусгай нандин рашаанаар далавчны шархыг зөөлөн зөөлөн арчиж, намуун уянгат аяар шивнэн өгүүлэхүйд хун шувуу үл айн цочирдоно. Сүүлд нь тэрээр асааж / өмсөж / явсан торгон цамц баринтгаа / хувцсаа / тайлж хунг өлгийдөн боолоо.

After a short time, another young boy came running into the garden. It was the Prince's cousin, Devadatta. He was carrying a bow and some arrows and he was very excited. "Siddhartha, Siddhartha," he shouted, "great news! I got a swan! You should have seen me; I hit it with my first shot! It fell down somewhere near here. Help me look for it."

Төдөлгүй нэгэн бяцхан хөвүүн цэцэрлэгт хар эрчээрээ гүйсээр орж ирсэн нь Хан хүүгийн үеэл Девадатта ажгуу. Тэрбээр хэдэн сумтай нумаа барьж их л сандрангуй ажээ. “Сиддхарта, Сиддхарта. Их сонинтой. Би хунтай болсон! Чи намайг харсан ч болоосой. Би анхны харваагаараа л оносон. Энэ хавьд л унасан баймаар. Хайж олоход минь хамжилцаач!” хэмээн хашгична.

Then Devadatta noticed one of his arrows, with blood still on its tip, lying on the ground near Siddhartha's feet. Looking closer he saw that the Prince was holding something in his arms, and realized it was the swan he was searching for. "Hey, you took my swan," he yelled. "Give it back to me. I shot it and it's mine!" Devadatta grabbed at the bird, but the Prince held onto it, keeping his angry cousin from even touching the injured creature.

Гилбэртээ цустай сум нь Сиддхартын өлмийд хэвтэхийг Девадатта олж харлаа. Хан хүүгийн тэвэрснийг ойртон хараад, эрж яваа хун нь болохыг таньжээ. “Аа, чи хунг минь авчихаж, надад буцааж өг. Нэгэнт би харваж оносон болохоор минийх!” гэж бархирч чарлав. Девадатта хунг шүүрэн авахаар завдахад, агь шувуугаа зууран тэвэрч, уурласан үеэлээ шархадсан хунд гар хүргэсэнгүй.

"I found this bird lying here bleeding," the Prince said firmly, "and I don't plan to give it to anyone while it is still wounded."

“Шархдаж, цусандаа холилдож хэвтсэн хунг би олж авсан. Үүнийг шарх нь эдгээгүй байхад би хэнд ч өгөхгүй” хэмээж агь эрс шууд хэлжээ.

"But it's mine!" shouted Devadatta again. "I shot it fair and square, and you've stolen it from me. Give it back or I'll take it back."

“Гэхдээ л энэ чинь минийх” гэж Девадатта дуу хадаагаад “Яахын аргагүй би харвасан, харин чи хулгайлчихжээ. Буцааж өг, би авч явна” хэмээлээ.

The two boys stood arguing like this for some time, Devadatta was getting angrier and angrier, but Siddhartha refused to give him the swan. Finally, the Prince said, "When two grown-ups have a quarrel like this, they settle it in court. In front of a group of wise people, each one explains the story of what happened. Then the wise people decide who is right. I think you and I should do the same."

Хоёр хөвүүн удтал маргасан бөгөөд Девадатта учиргүй их уурласан авч Сиддхарта хунг эргүүлж өгөхгүй гэсэн хэвээр. Эцэст нь хан хүү хэлрүүн: “Хоёр том хүн чи бид хоёр шиг маргалдвал шүүхэд очиж шийдүүлдэг. Маргалдагч хоёр чухам юу болсон учрыг хэсэг мэргэдэд тайлбарлан өгүүлэхэд шүүсэн мэргэд хэн нь зөвийг тогтоодог. Ийнхүү хэргийн талаар шүүгчид хандах нь зөв болов уу” хэмээв.

Devadatta did not like this idea very much, but because it was the only way he could ever get the swan back, he agreed. So the two of them went to the palace and appeared in front of the King and his ministers. The people at court smiled at each other when they heard what these two children wanted. "To think," they said, "that they want to take up our time over a mere bird!" But the King said, "Both Siddhartha and Devadatta are royal princes, and I am glad they brought their quarrel to us. I think it is very important that, as future rulers, they become used to the ways of this court. Let the trail begin!"

So in turn each of the boys described what happened. Then the ministers tried to decide which boy was right and should therefore have the swan. Some thought, "Devadatta shot the bird; therefore it should belong to him." Others thought, "Siddhartha found the swan; therefore it should belong to him." And for a long time the ministers talked and argued about the case.

Девадатта энэ санааг төдийлөн таашаагаагүй авч ингэх нь хунг буцааж авах орь ганц найдвар учраас зөвшөөрчээ. Ийнхүү хоёр хөвүүн ордонд очиж Хаан эзэн, шадар сайд нарт бараалхав. Хүүхдүүд юу болоод байгааг сонсоод шүүгч нар бие биеэ харж хөхрөлдөнө. “Зүгээр л нэг шувуу булаалдан бидний хамаг цагийг барах нь. Бодооч, та минь!”. Харин Хаан “Сиддхарта, Девадатта хоёул агь нар. Тэд маргалдаад бидэн дээр ирсэн нь сайн хэрэг. Хожим төр барих эд нар шүүх ажлын аргад суралцах ёстой. Иймээс энэ эрхэм чухал биш үү. За ингээд шүүн тунгаацгаая” хэмээв. Чингээд хоёр хөвүүн юу болсныг ээлжээр мэдүүлж өчив. Дараа нь шадар сайд нар аль нь зөв болж, хунг авах ёстойг тогтоохыг хичээв. Зарим нь Девадатта харвасан учир түүнийх байх ёстой гэж бодож байхад нөгөөдүүл нь Сиддхарта олсон тул түүнийх болох ёстой гэж удтал маргалдан хэлэлцжээ.

Finally, into the court came a very old man who no one remembered ever seeing before. But because he looked so wise, they told him the story of the boys and their swan. After listening to what they had to say, he declared, "Everyone values his or her life more than anything else in the world. Therefore, I think the swan belongs to the person who tried to save its life, not to the person who tried to take its life away. Give the swan to Siddhartha."

Тэгж байтал хурсан шадруудын хэнтэй нь ч урьд өмнө уулзаж байгаагүй үл таних нэгэн насан өтөл өвгөн ороод иржээ. Гэхдээ энэ өвгөн их мэргэн ухаалаг хүн шиг бүгдэд санагдсан учраас түүнд хоёр хөвүүн хийгээд хунгийн тухай хэргийг ярьж өглөө. Эл бүхнийг сонсоод өтөл өвгөн өгүүлрүүн: “Энэ хорвоод амь нас юу юунаас эрхэм чухал. Тиймийн учир миний бодоход энэ хун амийг нь егүүтгэх гэсэн хүнийх бус, харин аварсан хүнийх байх нь зүйн хэрэг. Хунг Сиддхартад өг!” хэмээв.

Everyone agreed that what the wise man said was true, so they decided to let the Prince keep the swan. Later, when the King tried to find the old man and reward him for his wisdom, he was nowhere to be found. "This is very strange," the King thought. "I wonder where he came from and where he went." But no one knew. This was just one of the many unusual things that happened concerning the Prince, so many people thought he must be a very special child indeed!

Бүгд мэргэн өвгөн үнэнийг өгүүллээ гэж зөвшөөрөөд хунг Сиддхартынх гэж тогтжээ. Тэгээд Хаан өвгөнийг олж шан хүртээх гэтэл хайгаад олдсонгүйд Хаан энэ юутай хачин хэрэг вэ? хэмээн бодов. “Энэ хүн хаанаас ирж, хаашаа одов оо?” гэхэд нэг ч хүн мэдэхгүй байлаа. Энэ бол хан хүүгийн тухайд аз биш гайхалтай явдлын нэгэн байсан тул энэ хөвүүн яах аргагүй ер бусын хүн хэмээсэн бодол олон хүнд төржээ.


English-Mongolian side-by-side PDF & English MP3

Prince Siddhartha: The Story of Buddha available at Wisdom Publications
posted with permission by the author, Jonathan Landaw

Next chapter: 4. The Marriage Contest
For more information, see 'Prince Siddhartha' page